U bent hier

Wie dit jaar de Biënnale voor architectuur in Venetië bezoekt, vindt daar in de Corderie dell’Arsenale de tentoonstelling “Beyond Bending” die gerealiseerd werd onder leiding van de “Block Research Group” (BRG). De BRG is een onderzoeksgroep aan het gerenommeerde ETH Zurich in Zwitserland met aan het hoofd twee Belgische ingenieurarchitecten die aan de VUB gestudeerd hebben.

Het centrale object van de tentoonstelling is een gewelfde constructie bestaande uit 399 individuele kalkstenen blokken die elkaar in evenwicht houden in zuivere druk, zonder verbindingen, mortel of bewapening. Het glooiende stenen oppervlak overdekt een ruimte van 75 m2 met vrije overspanningen van meer dan 15 m, en is op sommige plaatsen slechts 5 cm dik. Proportioneel half zo dik als de schaal van een ei, maakt het stenen gewelf dus komaf met de veronderstelling dat expressieve vormgeving onvermijdelijk gepaard gaat met inefficient gebruik van materiaal.

Om de vormentaal van structuren in zuivere druk te kunnen verkennen, ontwikkelde de BRG nieuwe, computergesteunde, grafische ontwerpmethodes op basis van het eeuwenoude “grafische statica”. De verwezenlijking van deze spectaculaire constructie is het resultaat van de combinatie van deze methodes met moderne mogelijkheden op het gebied van digitale fabricatie, en de expertise van gespecialiseerde steenhouwers. Als een hedendaagse interpretatie van de gotische kathedraal is dit stenen gewelf de perfecte materialisatie van de filosofie van de BRG: “Learning from the past, to design a better future.”
Geheel in lijn met deze filosofie wordt de boodschap van de “Beyond Bending” tentoonstelling verder kracht bijgezet door twee prototypes van geoptimaliseerde, schaalvormige vloersystemen gebaseerd op traditionele, gewelfde tegelvloeren. Het eerste prototype is een 2cm dikke constructie in ongewapend beton die door zijn specifieke drukvorm 70% minder materiaal gebruikt dan een gewone, gewapende vloerplaat voor dezelfde overspanning. Het tweede prototype is gebaseerd op hetzelfde structurele principe, maar geprint met driedimensionale zanddruktechnologie. Deze vloerconstructie toont hoe volledig op maat gemaakte structurele oplossingen er in de niet zo verre toekomst zouden kunnen uitzien.
Een eind verder op de Arsenale site staat nog een laatste gewelfde constructie die met dezelfde tools door BRG ontworpen werd. De “Droneport” is een prototype voor de ontwikkeling van kleine modulaire luchthavens voor onbemande cargovliegtuigjes die tegen 2019 via een netwerk van “droneports” medicatie en bloed naar moeilijk bereikbare hoeken van Rwanda moeten vliegen. Het gewelfde metselwerk is ontworpen zodat het geconstrueerd kan worden volgens de traditionele Catalaanse methode, met een minimum aan tijdelijke bijkomende ondersteuning. Door haar specifieke drukvorm
kan de structuur bovendien gebouwd worden met eenvoudige elementen, zoals tegels geperst uit lokale aarde. De “Droneport” is een project van de Norman Foster Foundation en kadert in de ontwikkeling van de Red Line “drone networks” van AfroTech EPFL voor Afrika en andere opkomende economieën.
De “Block Research Group” aan ETH Zurich wordt geleid door Philippe Block en Tom Van Mele, twee Belgen die in 2003 samen afstudeerden als burgerlijk ingenieur-architect van de Vrije Universiteit Brussel.